آیا اخیراً چند قرار ملاقات مهم را فراموش کردهاید؟ آیا احساس میکنید در میان گفتگوها، رشته کلام از دستتان خارج میشود؟ آیا اطرافیان و خانوادهتان متوجه تغییراتی در حافظه یا تفکر شما شدهاند؟
-
تغییرات طبیعی پیری یا یک هشدار جدی؟ فراموشکار شدن و احساس کندی در تفکر تا حدی در سنین بالا طبیعی است. اما وقتی این تغییرات بیشتر از حد انتظار برای سن شما باشد، ممکن است نشانه «اختلال شناختی خفیف» باشد.
-
آیا این به معنای ابتلا به دمنس (زوال عقل) در آینده نزدیک است؟ پاسخ کوتاه این است: خیر، لزوماً اینطور نیست. راهکارهایی وجود دارد که میتواند به پیشگیری، کند کردن یا حتی بازگرداندن این روند کمک کند.
از کجا بفهمم به این اختلال مبتلا هستم؟
در اختلال شناختی خفیف، تغییرات در حافظه و تفکر شاید برای خود فرد کم و «خفیف» به نظر نرسد، اما شدت آن از بیماری دمنس کمتر است. همچنین، این تغییرات خللی در توانایی شما برای انجام فعالیتهای روزمره ایجاد نمیکنند.
هیچ آزمایش تک و مشخصی برای تشخیص اختلال شناختی خفیف وجود ندارد. در واقع، پزشک بر اساس سابقه پزشکی شما، اطلاعاتی که از دوستان یا اعضای خانواده میگیرد و همچنین نتایج تستهای بالینی سنجش حافظه و تفکر، این بیماری را تشخیص میدهد.
بنابراین اگر فکر میکنید ممکن است به این اختلال مبتلا باشید، حتماً به پزشک عمومی مراجعه کنید. آنها میتوانند چند تست حافظه انجام دهند و در صورت نیاز شما را برای بررسیهای بیشتر ارجاع دهند.
پزشک عمومی همچنین میتواند بیماریهای دیگری را که ممکن است باعث بروز این علائم شده باشند، بررسی و رد کند. این موارد شامل موارد زیر است:
-
کمبودهای تغذیهای
-
مشکلات تیروئید
-
افسردگی
درمان و برطرف کردن این مشکلات میتواند تغییرات ایجاد شده در حافظه و تفکر را به حالت اول بازگرداند.
چرا تا به حال چیزی درباره آن نشنیدهام؟
اختلال شناختی خفیف تشخیص جدیدی نیست، اما معمولاً کمتر از حد واقعی تشخیص داده میشود.
همه متخصصان موافق نیستند که تشخیص این اختلال حتماً به نفع افراد است. این موضوع تا حدودی به دلیل نامشخص بودن نحوه پیشرفت بیماری و همچنین نگرشهای منفی جامعه درباره مشکلات حافظه و تفکر است. این موضوع حتی میتواند بر احساس فرد نسبت به خودش یا نحوه برخورد جامعه با او تأثیر بگذارد.
اما تشخیص به موقع این فرصت را به شما میدهد تا اقدامات مثبتی برای حفظ استقلال خود در طولانیمدت انجام دهید. همچنین میتواند به شما اطمینان خاطر دهد که آیا فعالیتهای فعلیتان تحت تأثیر قرار میگیرند یا خیر. به عنوان مثال، این تشخیص معمولاً فوراً بر توانایی فرد در رانندگی ایمن که یک نگرانی رایج است، تأثیر نمیگذارد.
حالا که بیماری تشخیص داده شده، باید چه کار کرد؟
کارهای زیادی وجود دارد که میتوانید پس از تشخیص اختلال شناختی خفیف انجام دهید تا حافظه و تفکر خود را برای مدت طولانیتری قوی نگه دارید:
-
چکاپهای منظم: معاینات دورهای توسط پزشک عمومی یا پزشک متخصص برای شناسایی تغییرات جدید، بررسی داروها و مدیریت بیماریهای زمینهای مانند فشار خون بالا یا دیابت بسیار حیاتی است.
-
تغییر سبک زندگی: کند کردن روند کاهش تواناییهای شناختی در بلندمدت با تمرکز بر مجموعهای از عوامل مانند رژیم غذایی مناسب، ورزش کردن و فعال نگه داشتن مغز از طریق فعالیتهای اجتماعی و یادگیری چیزهای جدید امکانپذیر است.
علم امروز به سمتی پیش میرود که بتواند از تبدیل اختلال شناختی خفیف به دمنس جلوگیری کند. این کار شامل ترکیب فواید شناختهشده تغییرات مثبت در سبک زندگی با درمانهای دارویی جدید برای برخی از انواع دمنس، به ویژه بیماری آلزایمر است. تغییرات سبک زندگی حتی اگر واجد شرایط دریافت داروهای فعلی نباشید، باز هم میتوانند تغییرات بزرگی ایجاد کنند.
این اختلال چه ارتباطی با دمنس (زوال عقل) دارد؟
اختلال شناختی خفیف اغلب به عنوان یک مرحله میانی بین روند طبیعی پیری مغز و بیماری دمنس در نظر گرفته میشود، اما این موضوع همیشه صادق نیست.
همه افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف، تغییرات مغزی زمینهای مرتبط با آلزایمر را ندارند. این یعنی همه افراد به دمنس مبتلا نمیشوند و روند بیماری در برخی از افراد اصلاً پیشرفت نمیکند.
بررسیهای انجامشده روی چندین مطالعه نشان میدهد که سالانه حدود شش تا یازده درصد از افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف به دمنس مبتلا میشوند. به طور کلی، حدود چهل درصد از افراد مبتلا به این اختلال، در طول پنج سال آینده به دمنس مبتلا خواهند شد. اگرچه این آمار ممکن است بالا به نظر برسد، اما جالب است بدانید که تا بیست و هشت درصد از افراد ممکن است دوباره به وضعیت شناختی طبیعی خود بازگردند.
پزشکان در پیشبینی اینکه چه کسانی از اختلال شناختی خفیف به سمت دمنس (به ویژه آلزایمر) حرکت میکنند، موفقتر شدهاند. آزمایشها برای کمک به این پیشبینیها همچنان در حال بهبود هستند، اما هنوز به صورت گسترده در کلینیکها در دسترس قرار ندارند.
آیا برای انجام هر کاری خیلی دیر شده است؟
ما اکنون در موقعیتی بهتر از هر زمان دیگری برای مقابله با تغییرات تفکر و حافظه در سنین بالا قرار داریم. هیچوقت برای کاهش خطر ابتلا به اختلال شناختی خفیف یا دمنس، خیلی زود یا خیلی دیر نیست.
در حال حاضر چهارده عامل خطر شناختهشده برای دمنس وجود دارد که در صورت حذف آنها، میتوان تعداد کل مبتلایان به دمنس را تا چهل و پنج درصد کاهش داد.
شما میتوانید خطر فردی خود را با مراقبت از سلامتیتان کاهش دهید؛ کارهایی مانند تغذیه سالم و داشتن فعالیت بدنی، و همچنین کارهایی که کمتر به چشم میآیند، مانند معاینه منظم چشمها.
یک شروع خوب این است که میزان خطر ابتلا به دمنس را در خود با ابزارهای آنلاین رایگان ارزیابی کنید. این ابزارها میتوانند به شما نشان دهند که در چه بخشهایی از سلامت و سبک زندگی خود میتوانید تغییرات مثبت ایجاد کنید.
همچنین امیدهای زیادی برای آینده درمان اختلال شناختی خفیف و دمنس وجود دارد. هزینهها و نداشتن انگیزه کافی از جمله موانع پیش روی افراد برای کاهش خطر ابتلا به دمنس است. با این حال، برنامههای آنلاین جدید با ارائه توصیههای قابل دسترستر در مورد اعمال تغییرات در سبک زندگی و هدفگذاری، به دنبال کاهش این موانع برای افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف هستند.
علاوه بر این، با وجود اینکه یک بررسی بزرگ نشان داده است که داروهای آلزایمر پیشرفت بیماری را به طور معناداری کند نمیکنند و حتی ممکن است عوارضی داشته باشند، اما متخصصان دیگر میگویند داروهای جدیدتر در این گروه همچنان نویدبخش هستند و به احتمال زیاد حداقل به برخی از بیماران کمک خواهند کرد.
برنامهریزی برای آینده
چه تشخیص اختلال شناختی خفیف برای شما داده شده باشد و چه نشده باشد، همیشه ایده خوبی است که برای آینده آماده باشید تا در صورت کاهش توانایی شناختی و حافظه، غافلگیر نشوید.
مطمئن شوید که حمایتهای لازم برای مدیریت امور شخصی و مراقبت از شما در نظر گرفته شده است. درباره خواستههای خود با خانوادهتان صحبت کنید. این کار به شما و خانوادهتان کمک میکند تا بتوانید بر مهمترین مسئله تمرکز کنید: یعنی زندگی خوب و باکیفیت در زمان حال.
