سینما هیچ مرز و حد و حدودی نمی‌شناسد. خیلی از بهترین فیلم‌های تاریخ از دورافتاده‌ترین گوشه‌های دنیا آمده‌اند، اما اصلاً نمی‌شود تاثیر غول‌آسای صنعت فیلم‌سازی آمریکا را انکار کرد. تاریخ سینما با تاریخ آمریکا گره خورده و در طول این سال‌ها شاهکارهای زیادی ساخته شده‌اند؛ فیلم‌های فوق‌العاده‌ای از کارگردانان بزرگ که بهترین دستاوردهای آمریکا را به رخ می‌کشند. درام، کمدی، ترسناک و علمی‌تخیلی؛ تمام سبک‌ها نماینده دارند و تک‌تک این فیلم‌ها تبدیل به یک اثر کلاسیک شده‌اند.
البته که همه این‌ها سلیقه‌ای است. چیزی که یک نفر به آن می‌گوید شاهکار، ممکن است از نظر دیگری یک اثر معمولی باشد. محدود کردن لیست به ۱۰ فیلم هم باعث می‌شود خیلی از آثار محبوب و تحسین‌شده جا بمانند. درباره سلیقه شخصی نمی‌شود بحث کرد، اما با هر متریالی که حساب کنیم، فیلم‌های این لیست واقعاً شاهکارهای سینمای آمریکا هستند و در گروه بهترین‌های تمام دوران قرار می‌گیرند.
۱۰. ‘وال-ای’ (WALL-E) – سال ۲۰۰۸
تعداد زیادی از بهترین شاهکارهای سینمایی آمریکا، انیمیشن هستند. از کلاسیک‌های دیزنی مثل پینوکیو گرفته تا فیلم‌های خاصی مثل غول آهنی (The Iron Giant) و استاپ‌موشن‌های معرکه‌ای مثل کابوس قبل از کریسمس (The Nightmare Before Christmas). از طرفی فیلم‌های کامپیوتری و سه بعدی زیادی هم داریم که بر قرن بیست‌ویکم حکومت کرده‌اند. بهترینِ این آثار را استودیو پیکسار ساخته؛ استودیویی که با چند شاهکار بی‌چون‌وچرا، سطح انیمیشن‌سازی را چند پله بالا برد و بزرگ‌ترینِ آن‌ها کمدی-رومانس روباتیِ اندرو استنتون یعنی وال-ای است.
وال-ای فرسنگ‌ها با داستان‌های پریان و افسانه‌های قدیمی فاصله دارد. این انیمیشن یک شاهکار آینده‌نگرانه است که یک ویران‌شهر (آرمان‌شهر معکوس) را نشان می‌دهد؛ جایی که رفتارهای اشتباه آدم‌ها، زمین را به یک زباله‌دانی خشک و بی‌باران تبدیل کرده و حالا یک روبات خوش‌بین در میان این همه زباله، رویای پیدا کردن عشق را در سر می‌پروارد. طنز و شوخی‌های تصویری روان در کنار جلوه‌های بصری زیبای فیلم، زهرِ نقدها و کنایه‌های تند و تیز وال-ای به مصرف‌گرایی بی‌رویه و وابستگی شدید به فناوری را گرفته است. این انیمیشن درست مثل روبات دوست‌داشتنی داستان، تا آخر امیدوار می‌ماند. وال-ای دقیقاً به اندازه روبات عاشق‌پیشه‌اش دل‌نشین است و محال است بعد از دیدنش حس و حال خوبی پیدا نکنید.
۹. ‘این گروه خشن’ (The Wild Bunch) – سال ۱۹۶۹
اسطوره‌سازی از غرب وحشی، خیلی قبل‌تر از ساخته شدن اولین فیلم سینمایی شروع شده بود. کتاب‌های ارزان‌قیمت داستان و نمایش‌های سیار گاوچرانی، سال‌ها پیش از این‌که سینما روی کار بیاید، شروع به بزرگ‌نمایی و سرودن افسانه درباره یاغی‌ها و تیراندازها کرده بودند. وسترن‌های بزرگ زیادی این افسانه‌ها را ساختند و بعد از آن، آثار دیگری پیدا شدند که شروع به رو کردن حقیقت و خراب کردن این رویاها کردند. اگر یک فیلم باشد که تمام خصوصیات خوب، بد و زشتِ غرب آمریکا را یک‌جا داشته باشد، آن فیلم «این گروه خشن» ساخته سام پکینپا است؛ یک وسترن ساختارشکن و خونین درباره پایان یک دوران پر از خشونت، از طرف یکی از ساختارشکن‌ترین کارگردانان این سبک.
ویلیام هولدن رهبری گروهی از یاغیان را بر عهده دارد که با وجود از بین رفتن غرب وحشی و رام‌نشده در اطرافشان، همچنان به روش‌های قدیمی خود ادامه می‌دهند. آن‌ها به بانک‌ها و قطارها دست‌برد می‌زنند و تلاش می‌کنند از دست مأموران قانونی که سایه‌به‌سایه‌شان می‌آیند فرار کنند، اما هیچ نجات قهرمانانه‌ای در غروب آفتاب منتظرشان نیست. در عوض، آن‌ها وارد یکی از خونین‌ترین تیراندازی‌های تاریخ سینما می‌شوند. خشونت «این گروه خشن» در زمان اکران جنجال زیادی به پا کرد، اما چیزی که ارائه می‌دهد، تصویری بدون سانسور و واقعی از آدم‌کش‌هایی است که اسطوره‌های آمریکایی از روی آن‌ها ساخته شده‌اند.
۸. ‘کار درست را بکن’ (Do the Right Thing) – سال ۱۹۸۹
خشونت در آمریکا فقط محدود به دوران‌هایی نیست که با خیال راحت آن‌ها را غیرمتمدن می‌نامیم. این خشونت زیر پوست فرهنگ جامعه می‌جوشد و در درگیری‌های طبقاتی، سیاسی و نژادی خودش را نشان می‌دهد. مسائل نژادی الهام‌بخش برخی از جنجالی‌ترین فیلم‌های قرن بیستم و بیست‌ویکم بوده که هیچ‌کدام به اندازه «کار درست را بکن» ساخته اسپایک لی کوبنده و آتشین نیستند. این فیلم برشی داغ از فرهنگ آمریکاست که با گذشت نزدیک به سه دهه از اکرانش، هنوز هم به همان اندازه مهم و زنده است.
داستان فیلم در یک روز داغ تابستانی در بروکلین اتفاق می‌افتد و ماجرای شخصیت‌های مختلفی را دنبال می‌کند که سر مسائل نژادی با هم درگیر می‌شوند. این جرقه‌ها در نهایت به لحظه‌ای شوکه‌کننده و خشونت‌آمیز ختم می‌شوند؛ لحظه‌ای که در آن زمان بار سال‌ها ظلم تاریخی در آمریکا را به دوش می‌کشید و امروز هم در حوادث واقعی زیادی مانند کشته شدن ناپدید و غیرعادلانه‌ی سیاه‌پوستان آمریکایی تکرار شده است. «کار درست را بکن» شاهکاری پرشور و زنده است که با تمام وجود علیه بی‌عدالتی فریاد می‌زند و قدرت تأثیرگذاری‌اش با گذشت زمان بیشتر هم شده است.
۷. ‘آرواره‌ها’ (Jaws) – سال ۱۹۷۵
فیلم «آرواره‌ها» ساخته استیون اسپیلبرگ ویژگی‌های زیادی دارد. این اثر اولین بلاک‌باستر (فیلم پرفروش) مدرن بود که با تبلیغات فراوان و فروش تاریخی در آخر هفته اول اکران شد. آرواره‌ها اولین شاهکار اسپیلبرگ هم بود که او را برای چند دهه به قدرتمندترین کارگردان هالیوود تبدیل کرد. از همه مهم‌تر، این فیلم بزرگ‌ترین اثر ترسناک تاریخ سینمای آمریکاست؛ پر از تعلیق، هیجان، کمدی، شخصیت‌های ماندگار و یکی از معروف‌ترین موسیقی‌های متن تاریخ سینما.
ساختار ساده اما هوشمندانه فیلم، ماجرا را به دو بخش تقسیم می‌کند: یک بخش در خشکی و بخش دیگر در دریا. داستان با تلاش یک رئیس پلیس دست‌تنها شروع می‌شود که می‌خواهد مردم و گردشگران یک جزیره را از دست یک کوسه سفید بزرگ محافظت کند. این ماجرا در ادامه تبدیل به یک ماجراجویی دریایی می‌شود که در آن سه مرد برای بقا با این هیولای ترسناک می‌جنگند. «آرواره‌ها» باعث شد تماشاگران آمریکایی از رفتن به آب بترسند و ده ها فیلم کوسه‌ای که بعد از آن ساخته شدند، حتی نتوانستند به حس ترسی که این فیلم ایجاد کرد نزدیک شوند.
۶. ‘شبکه’ (Network) – سال ۱۹۷۶
اگرچه دوران پخش اخبار تلویزیونی به شکلی که در این فیلم می‌بینیم سال‌هاست گذشته، اما تجاری‌سازی اخبار و کسب درآمد از عصبانیت مردم که در فیلم «شبکه» ساخته سیدنی لومت پیش‌بینی شده بود، نشان داد که آن زمان فقط بخش کوچکی از حقیقت دیده شده بود. فیلم‌نامه پدی چایفسکی به زیبایی و با نیش و کنایه، بی‌رحمی مدیران تلویزیون را در مسیر ناتمامشان برای جلب بیننده نشان می‌دهد؛ هرچند شرارت آن‌ها در مقایسه با فضای مسموم امروزی در پادکست‌های سیاسی تقریباً ساده‌لوحانه به نظر می‌رسد. بازیگران فیلم هم به اندازه فیلم‌نامه فوق‌العاده هستند و بازی‌های درخشانی از بزرگانی مثل پیتر فینچ، رابرت دووال، فی داناوی، ویلیام هولدن و ند بیتی می‌بینیم.
هولدن، داناوی و دووال مدیرانی هستند که از فروپاشی روانی مجری قدیمی اخبار با بازی فینچ سوءاستفاده می‌کنند و او را از یک مرد ناامید به یک پیشگوی دیوانه تغییر می‌دهند. از طرفی ند بیتی شاید یکی از بهترین تک‌جلوه‌های تاریخ سینما را اجرا می‌کند؛ او سخنرانی تند و بی‌رحمانه‌ای درباره سرمایه‌داری ارائه می‌دهد که حتی در فضای سیاسی امروز هم دردناک و دقیق است. «شبکه» یکی از کوبنده‌ترین فیلم‌ها درباره رسانه‌های آمریکایی و در عین حال یکی از سرگرم‌کننده‌ترین آن‌هاست.
۵. ‘همشهری کین’ (Citizen Kane) – سال ۱۹۴۱
فساد و سرمایه‌داری در فیلم «همشهری کین» ساخته اورسن ولز هم نقش اصلی را ایفا می‌کنند؛ فیلمی که سال‌ها به‌عنوان بهترین فیلم ساخته‌شده در تاریخ شناخته می‌شد. این‌که آیا واقعاً این اثر بزرگ‌ترین شاهکار آمریکاست یا نه محل بحث است، اما تأثیر آن غیرقابل انکار است. ولز در اولین تجربه کارگردانی خود، تمام تکنیک‌های بصری و داستانی را که از فیلم‌سازان بزرگ آموخته بود با هم ترکیب کرد و اثری دراماتیک ساخت که روش فیلم‌سازی را برای همیشه تغییر داد.
رشد مالی و سقوط اخلاقی چارلز فاستر کین (با بازی خود ولز) از طریق فلش‌بک‌ها، راوی‌های متعدد و تدوین‌های تصویری روایت می‌شود که شاید امروز معمولی به نظر برسند، اما در سال ۱۹۴۱ کاملاً انقلابی بودند. این فیلم نقطه اوج جدیدی برای داستان‌گویی در سینما بود و مسافتی را مشخص کرد تا فیلم‌سازان بعدی آن را ادامه دهند و بالاتر بروند. شاید برخی از آن فیلم‌سازان از ولز پیشی گرفته باشند، اما میراث شاهکار آمریکایی او بسیار فراتر از موفقیت اولیه خودش رفته است.
۴. ‘کازابلانکا’ (Casablanca) – سال ۱۹۴۲
گاهی اوقات لازم نیست یک فیلم حتماً انقلابی باشد، فقط کافی است «خوب» باشد. «کازابلانکا» به بهترین شکل ممکن یک فیلم کلاسیک و اصیل هالیوودی است. یک داستان عاشقانه و احساسی در زمان جنگ که دلتنگی و شکست را بدون پنهان‌کاری نشان می‌دهد و پر از دیالوگ‌ها و بازی‌های نمایشی است که فقط در دنیای سینما پیدا می‌شوند. بازیگران این فیلم همگی فوق‌العاده هستند و شخصیت‌هایی ساخته‌اند که تبدیل به الگوهای ماندگار سینما شدند.
همفری بوگارت و اینگرید برگمن در نقش‌های ریک و ایلسا، نمونه کامل عاشقان ناکام هستند که در شهر کازابلانکا و در زمان اشغال فرانسه توسط آلمان نازی دوباره یکدیگر را پیدا می‌کنند. ریک کافه‌اش را اداره می‌کند و ایلسا همراه با شوهر فراری‌اش در حال فرار است. حس و حال بین این دو بازیگر بسیار قوی است و هر صحنه‌ای که با هم دارند پر از کشش و هیجان است که با حضور بازیگران مکمل عالی، کامل‌تر می‌شود. تک‌تک صحنه‌ها و دیالوگ‌های این اثر خودشان یک شاهکار جداگانه‌اند و کازابلانکا نماد واقعی عصر طلایی سینماست.
۳. ‘راننده تاکسی’ (Taxi Driver) – سال ۱۹۷۶
به همان اندازه‌ای که کازابلانکا جادویی و عامه‌پسند است، «راننده تاکسی» ساخته مارتین اسکورسیزی، تاریک و نگران‌کننده است. این فیلم به عنوان یک بررسی روانی از یک مرد تنها و گوشه‌گیر که به سمت خشونت می‌رود، یکی از تلخ‌ترین تصاویر را از نیویورک دهه ۷۰ ارائه می‌دهد. علاوه بر کارگردانی اسکورسیزی، فیلم مدیون نویسنده خود پل شریدر و بازیگر نقش اول یعنی رابرت دنیرو است که یکی از جذاب‌ترین و در عین حال زننده‌ترین بازی‌های تاریخ سینما را ارائه می‌دهد.
تراویس بیکل مردی پر از خشونت است که در جنگ شکل گرفته و در کابوس انزوا گم شده است. گرفتن شغل رانندگی تاکسی فقط او را بیشتر در معرض زشتی‌ها قرار می‌دهد و او را به سمت یک پایان خونین و خودسرانه می‌برد. این شخصیت قرار بود نشان‌دهنده یک انحراف و مشکل در جامعه دهه ۷۰ باشد، اما دهه‌های بعد نشان دادند که جامعه آمریکا پر از تراویس بیکل‌های بیشتری است؛ خیلی بیشتر از چیزی که سازندگان فیلم فکرش را می‌کردند. «راننده تاکسی» اثر تاریکی است که واقعیت‌های زیادی از جامعه را نشان می‌دهد؛ واقعیت‌هایی که مواجهه با آن‌ها اصلاً راحت نیست.
۲. ‘۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی’ (2001: A Space Odyssey) – سال ۱۹۶۸
فیلم‌های حماسی از همان ابتدا بخش مهمی از سینمای آمریکا بوده‌اند؛ از داستان‌های تاریخی گرفته تا مذهبی و هر چیز دیگری در این میان. بیشتر فیلم‌های حماسی مخاطب را به دوران‌ها یا مکان‌هایی می‌برند که خودش هرگز نمی‌تواند آن‌ها را تجربه کند. حماسه علمی‌تخیلی و ماندگار استنلی کوبریک یعنی «۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی»، تماشاگران را به آینده و اعماق فضا برد؛ فیلمی متکی بر تجربه که یک جهش بزرگ برای جلوه‌های ویژه و سینمای علمی‌تخیلی محسوب می‌شد.
این فیلم با ثبت تکامل انسان از ابتدای پیدایش تا آینده‌ای که در آن سفرهای فضایی تجاری شده‌اند، زمان و مکان را با مهارت فنی و جلوه‌های بصری خیره‌کننده طی می‌کند. از اولین ظهور سنگ‌افراشت عجیب فضایی همراه با موسیقی رکوئیم گرفته تا اوج داستان و تولد کودک ستاره‌ای با موسیقی «چنین گفت زرتشت»، ترکیب تصویر و صدا در شاهکار کوبریک حس فوق‌العاده‌ای ایجاد می‌کند. سکوت و فضای خالی به اندازه موسیقی کلاسیک و نورهای رنگارنگ در این فیلم نقش دارند. «۲۰۰۱: یک ادیسه فضایی» به تمام معنا یک شاهکار حماسی است.
۱. ‘پدرخوانده’ (The Godfather) – سال ۱۹۷۱
تنها اثر حماسی آمریکایی که می‌تواند با ۲۰۰۱ رقابت کند، داستان جرمی و نسلیِ معروف‌ترین خانواده مافیایی است. اقتباس فوق‌العاده فرانسیس فورد کاپولا از رمان ماریو پوزو یعنی «پدرخوانده»، بزرگ‌ترین شاهکار سینمایی آمریکاست. این فیلم فیلم‌نامه‌ای قوی دارد، فوق‌العاده تصویربرداری شده، بازی‌هایش بی‌نقص است و از اولین تا آخرین فریم مخاطب را جذب می‌کند. پدرخوانده تعریف جدیدی از فیلم‌های مافیایی ارائه داد و بیشتر از هر فیلم دیگری در سینمای آمریکا به آن اشاره شده، از دیالوگ‌هایش استفاده شده و مورد تقلید قرار گرفته است.
خانواده کورلئونه تاریک‌ترین بخش رویای آمریکایی را نشان می‌دهد که با خشونت و قدرت‌نمایی، احترام و نفوذ به دست می‌آورد. مسیر شخصیت مایکل (با بازی آل پاچینو) یک تراژدی کلاسیک است. رسیدن او به قدرت در واقع یک سقوط تدریجی به دنیای جرم و جنایت است که به زیبایی تصویر شده است. تمام جزئیات پدرخوانده به فضای ملموس فیلم می‌افزاید و هر شخصیت بخش مهمی از داستان است. سانیِ پرخاشگر با بازی جیمز کان، تامِ آرام با بازی رابرت دووال، فردوی بدشانس با بازی جان کازال، کیِ خسته با بازی دایان کیتون و ویتو کورلئونه ماندگار با بازی مارلون براندو. تک‌تک شخصیت‌ها نماد سینمای آمریکا هستند و هر لحظه از فیلم پدرخوانده یک شاهکار واقعی است.
